امام مهربانی

مقام علمی و معنوی امام رضا

 

از جمله رویدادها و جریانات مهمی‌ که در تاریخ ایران از جایگاه و منزلت والایی برخوردار است، سفر امام رضا(علیه السلام)‌ به ایران و استقرار ایشان در مرکز خلافت، یعنی مرو(خراسان)‌ در جایگاه ولایتعهدی می‌باشد. هر چند این سفر با اصرارهای مأمون، خلیفه وقت عباسی، صورت پذیرفت؛ اما در عمل دارای آثار و پیامدهای درخشانی است. پر واضح است که سیاست امام در این سفر تنها به افشای سیاست‌های خائنانه مأمون محدود نمی‌شد، بلکه در این هجرت اهداف عالی دیگری نیز مورد توجه امام رضا(علیه السلام) قرار گرفت که از جمله آنها تلاش برای برقراری پیوند با ایرانیان متمایل به تشیع و تبدیل خراسان بزرگ به کانون تشیع و تلاش برای تحکیم مبانی عقیدتی و کلامی شیعه با استفاده از فرصت ولیعهدی بوده است. در اینجا به بررسی رشد حوزه‌های علمی و گسترش تشیع  می پردازیم.

 

 رشد حوزه‌های علمیه و گسترش تشیع:

از جمله مسئولیت‌های مهم ائمه اطهار(علیه السلام)‌ به ویژه امام رضا(علیه السلام)، از یک سو، ارشاد و هدایت آحاد مردم و سوق دادن آنها به قرآن و سیره‌ پیامبر اعظم(صلی الله علیه و اله) و از دیگر سو، تعلیم و تربیت مردم و توجه دادن آنان به علم و دانش و مبارزه با انواع نادانی‌ها، جهالت‌ها و شبهات و سرانجام تربیت شاگردان،‌ عالمان و اندیشمندان بوده است، کسانی که هر یک در اعتلا و گسترش فرهنگ و مبانی تفکرات شیعی سهم بسزایی داشته‌اند.

امام رضا(علیه السلام) هم در مدینه منوره و هم ‌زمانی که به مرو هجرت نمود، همواره پاسخگوی تشنگان و جویندگان دانش و معرفت بود. در این خصوص، آن حضرت فرمود: «دانش‌های ما را فراگیرید و به مردم یاد دهید،‌ زیرا اگر مردم زیبایی سخن ما را بدانند، از ما پیروی می‌کنند.»¹ همچنین ایشان می‌فرمود: «من در روضه منوره نبوی می‌نشستم، در حالی که علمای بسیاری در مدینه حضور داشتند، هنگامی که یکی از آنان در پاسخ سئوالی در می‌ماند، همگی آنان،‌ افراد را به نزد من می‌فرستادند و من پاسخگوی سئوالات آنان بودم ».²

علی بن موسی الرضا(علیه السلام)‌ طی دوران اقامت خود در مرو، برای ترقی اندیشه و اعتقادات مردم خراسان بسیار تلاش نمود و با مناظره‌های علمی با اهل کتاب و نحله‌های فکری گوناگون، موجبات اعتلای معرفت و بینش دینی این منطقه را فراهم آورد. آن حضرت، با تشکیل محافل علمی، کلامی و حدیثی به دفاع از اصول اسلام و فرهنگ اهل بیت پرداخت و به شبهات و ایرادات فِرَق مختلف پاسخ داد.³ شمار مناظرات امام رضا(علیه السلام) با اهل کتاب و نمایندگان مسیحیان، یهودیان، مانویان، زرتشتیان، صابئین و فرق اسلامی بسیار است.⁴ مباحث این مناظرات علمی درباره آفرینش جهان، توحید، صفات خداوند، انبیای الهی و عصمت آنان، جبر، اختیار و امامت، تفسیر آیات گوناگون قرآن، فضایل اهل بیت(علیه السلام)، احادیث، دعا و احکام دین بود.⁵

این مناظرات از یک‌سو موجبات عظمت علمی امام رضا (علیه السلام) و از سوی دیگر زمینه رسوایی و سرافکندگی مأمون در مقابل علمای ادیان و از سوم سو، حقانیت و شایستگی امام (علیه السلام)‌ و غاصبانه بودن خلافت مأمون و از سوی چهارم زمینه پی‌بردن علمای ادیان نسبت به جایگاه رفیع شریعت، و احکام اسلام و کامل بودن آن را فراهم نمود.

گفتنی است که امام رضا(علیه السلام)‌ جریان پشیمانی و رسوایی مأمون را قبل از برگزاری مناظرات با علمای ادیان، به «نوفلی» چنین فرموده بودند: «ای نوفلیّ! می‌خواهی بدانی چه زمانی مأمون پشیمان می‌شود؟‌ گفتم: بله، فرمود: زمانی که ببیند با اهل تورات با توراتشان و با اهل انجیل با انجیلشان و با اهل زبور با زبورشان و با صابئین به عِبری و با زردشتیان به فارسی و با رومیان به رومی و با هر فرقه‌ای از علما به زبان خودشان بحث می‌کنم، و آنگاه که همه را مجاب کردم و در بحث بر همگی پیروز شدم و همه آنان سخنان مرا پذیرفتند، مأمون پشیمان خواهد شد. و لا حول و لاقوه الا بالله العلی العظیم.»⁶

روز بزرگداشت حضرت معصومه

 تاريخ تولد و وفات حضرت معصومه(سلام الله عليها)

قم پایگاه علم، فرهنگ و تمدن

  شهر قم از زمانی كه به عنوان مركزی شیعی در نزد پیروان اهلبیت ـ علیهم السّلام ـ شهرت یافت، پیوسته مهد دانش و فضیلت و سرچشمه فیضان حكمت و معرفت بوده و از همان روزها تربتش را به شرافت و مردمش نیز به فضیلت ستوده شده‌اند. خدمات برجسته و مساعی ارزنده دانشمندان قم در راه احیای آیین تشیع و نشر معالم دین و فرهنگ اسلام به حدی بود كه تاج كرامت ابدی بر تارك شریف آنان نهاده شده، تا آنجا كه از امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ نقل شده است: لولا القمیون لضاع الدین؛ اگر اهل قم نبودند دین ضایع می‌گشت.[1]

اما اینكه چرا این شهر را قم نام نهاده‌اند، از وجود مقدس امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ پرسیده كه فرمودند: انّما سمّی قم لانّ اهلها یجتمعون مع قائم آل محمد(عج) و یقومون معه و یستقیمون علیه و ینصرونه؛ (این شهر) قم نامیده شد زیرا كه اهلش در اطراف حضرت قائم آل محمد(عج) گرد می‌آیند و با آن حضرت قیام می‌نمایند و با او ـ علیه السّلام ـ همراه‌اند و در كنار او پایداری می‌كنند و او را یاری می‌نمایند.[2]

از حضرت هادی ـ علیه السّلام ـ نقل شده كه حضرت فرمودند:[3] علت نامگذاری این شهر به قم آن بود كه وقتی كشتی نوح ـ علیه السّلام ـ در طوفان به این نقطه رسید از حركت ایستاد. و اینجا قطعه‌ای از بیت‌المقدس می‌باشد. مژده جایگاه خاص قم در تشیع هفتاد و چند سال قبل از نزول فاطمه معصومه ـ علیها السّلام ـ به قم و در زمانی كه هنوز پدر بزرگوارش امام كاظم ـ علیه‎السّلام ـ دیده به جهان نگشوده بود توسط (امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ) بیان شد، آن‌گاه كه فرمود: بانویی فاطمه نام، از فرزندم موسی ـ علیه السّلام ـ در این شهر (قم) از دنیا می‌رود (و مقام و منزلتی دارد) كه شیعیان را شفاعت می‌كند و همگی به بهشت می‌روند.[4]

در روایتی دیگر حضرت فرمودند: انّا لله حرماً و هو مكه و ان للرسول ـ صلی الله علیه و آله ـ حرماً و هو المدینه و ان لامیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ حرماً و هو الكوفه و ان لنا حرماً و هو بلده قم و ستدفن فیها امراه من اولادی تسمّی فاطمه فمن زارها وجبت له الجنه، قال الراوی و كان هذا الكلام منه قبل ان یولد الكاظم ـ علیه السّلام ـ.
... و از برای ما حرمی است كه آن شهر قم است، و طولی نخواهد كشید كه بانویی فاطمه نام از فرزندانم در آن شهر مدفون خواهد شد و برای زیارت كنندگانش بهشت واجب می‌شود.[5]

حتی در مورد شاگردان مكتب اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ نیز روایاتی رسیده كه با وجود آنها، بلاء از اهل قم دفع می‌شود.[6]
این شهر از زمان قبول اسلام تا امروز یعنی در طول سیزده قرن همواره بنام مركز تشیع و پایتخت شیعه امامیه خوانده شده است، حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ می‌فرمایند: قم سرزمین ماست، سرزمینی كه پاكیزه و مقدس است برای شیعیان ما، كه ولایت ما را قبول كرده است.[7]

و این پایگاه تشیع، مورد عنایات خاصه ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ بوده و بیش از سی روایت درباره شهر و مردم‌اش از طرق معتبره رسیده است تا جائی كه خواب در قم را عبادت خوانده‌اند و از امام موسی كاظم ـ علیه السّلام ـ رسیده كه حضرت فرمودند: قم عش آل محمد و مأوی شیعتهم؛ قم آشیانه ما (آل محمد ـ صلی الله علیه و آله ـ) و پناهگاه شیعیان ماست.[8]

عصاره احادیث وارده با حذف تكرار چنین است: شهر قم قطعه‌ای از بیت‌المقدس، شهری مقدس، مطهر و بلد ما اهل بیت و شیعیان ماست، چه نیكو موضعی است قم، كه خداوند متعال آن را بر سایر بلاد حجت قرار داده و ستمگران در آن گداخته گردند، چنانكه نمك در آب ذوب می‌گردد و زود باشد كه علم و معرفت از كوفه بدان شهر منتقل گردد و از آنجا به سایر بلاد، منتشر شود به طوری كه نزدیك ظهور حضرت حجت(عج) مستضعفی در دنیای آباد یافت نشود تا جایی كه زنان خانه‌دار به علم امامت و ولایت واقف باشند.[9]

امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: عن ابی عبدالله ـ علیه السّلام ـ : قال ستدفن فیها امرأه من اولادی تسمی فاطمه فمن زارها وجبت له الجنه؛ در این شهر فاطمه بنت موسی ـ علیه السّلام ـ دفن خواهد گشت كه هر كس او را زیارت كند بهشت برایش واجب گردد.[10]

در آثار پیرامون قم چنین آمده است: بهشت را هشت باب است و سه درب آن به سوی مردم قم است.[11] و محدث قمی نقل می‌نماید: از برای بهشت درب است و یك درب از آنها خاص اهل قم می‌باشد، گوارایشان باد، گوارایشان باد.[12]

در مورد مردم قم كه در این شهر مقدس مدفون می‌شوند، فضیلتی است كه دیگران را چنین فضیلتی نیست. محل حشر و نشر جمیع مردم بیت‌المقدس است جز اهالی قم كه در گور خویش محاسبه می‌شوند از آنجا به بهشت محشور می‌گردند و این كرامت به اهل قم اختصاص دارد.[13]

و اهل قم به تأییدات ربانی مؤید و به توفیقات سبحانی مشرف‌اند و فرشتگان پیوسته از آنان بلایا را دفع كنند و بندگان مؤمن خدای متعال در آن شهر گرد آمده و در انتظار شفاعت پیغمبر خود بسر می‌برند.
سلام خداوند بر اهل قم و رحمت الهی برایشان باد كه آنها اهل ركوع و سجود، قیام و قعود، و آمرزیده و مغفور می‌باشند، خداوند بركات خود را برایشان نازل گرداند كه ایشان‌اند علماء، فقهاء، فهماء و اهل دیانت و حسن عبادت كه سیئاتشان به حسنات تبدیل می‌گردد.
و سخن آخر اینكه حضرت امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمودند: اذا اصابتكم بلیّه و عنا فعلیكم بقم فانه مأوی الفاطمیین؛ زمانی كه به شما گرفتاری و غمی رسید، به شهر قم پناه برید چراكه قم محل و مأوای فاطمیین است.[14]

حضرت معصومه (س) و قم

گویا آوازه تشیع مردم قم در زمان حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ،‌ تا به مدینه رسیده بوده و حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ از وجود این شهر و ارادت و محبت مردم آن، نسبت به خاندان پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ اطلاع داشته است.

وضع قم از نظر شهری آن طور كه یعقوبی نوشته است، دو قسمت بوده كه به مجموع این دو قسمت قم می‎گفته‎اند و رودخانه از میان آن دو می‎گذشته است.[1] امّا بخاطر دفن حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ در این شهر و به واسطه موقعیت ممتاز فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ در میان دیگر امامزادگان، به كلی وضع این شهر تغییر یافت. نخست این كه شهر قم به تدریج از شمال شرقی، به جنوب غربی كه محل دفن آن حضرت بود كشیده شد، به طوری كه حرم فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ كه در فاصله‎ای از شهر قرار داشت امروز در مركز شهر و در آبادترین قسمت آن واقع است. تأثیر دیگر حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ به قم، توجه پادشاهان و امراء و طبقات گوناگون مردم به این شهر و كوچ بسیاری از افراد اطراف برای اقامت در آن است.
دیگر این كه، قم دارای جنبه مذهبی مخصوص شد و مركز روحانیت شیعه قرار گرفت و عده‎ای از بزرگان علمای شیعه از آن جا برخاستند یا در آن اقامت كردند كه امروزه به بركت این بانوی بزرگ، قم به یك مركز بزرگ علمی، فرهنگی و پژوهشی دنیا تبدیل شده و صدها مدرسه علمی و مراكز تحقیقاتی و كتاب‎خانه‎های مجهز مشغول فعالیت‎های علمی و فرهنگی در حوزه اسلام و تشیع می‎باشد.[2]
دیگر، مسافرت ده‎ها هزار نفر در هر سال از نواحی ایران و كشورهای دیگر است كه وجود حرم مطهر و گنبد طلا و كاشی‎كاری و گلدسته‎های زیبا و تاریخی، این شهر را جزء‌ شهرهای توریستی ایران قرار داده كه همواره هر سال جهانگردان بسیاری به آن رفت و آمد می‎كنند.
آری، قم، شهری كه از نظر آب و هوا و مناظر زیبای طبیعی در سطح بسیار پایینی قرار دارد و از آب و هوای خشك و گرم كویری برخوردار است و از رونق اقتصادی و زیستی ناچیزی برخوردار بود. به بركت این بانوی بزرگوار به شهری علمی، فرهنگی و اقتصادی تبدیل شد كه امروزه از نظر علمی حرف اوّل را در جهان اسلام می‎زند و از نظر اجتماعی و زیست شهری، به یكی از كلان شهرهای ایران تبدیل شده به طوری كه به استانی مستقل تبدیل گردید. و به خاطر هجوم شیفتگان اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ به این شهر، از رونق اقتصادی پویا و بالایی برخوردار است. خلاصه قم امروزه همچون ستاره‎ای درخشان در آسمان جهان اسلام می‎درخشد كه این نور برگرفته از نور ولایت و امامت می‎باشد.

---

[1] . فتوح البلدان، بلاذری، چ نجف، ص 40.

[2] . علی اصغر فقیهی، تاریخ مذهبی قم، انتشارات زائر، ص 104.

 اندیشه قم

 

اهمیت قم، مردم و حوزه علمیه قم از نگاه رهبری

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی " مطالبه " رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله العظمی امام خامنه ای در دیدار با مردم قم به مناسبت سالروز سرکوب قیام 19 دی توسط رژیم پهلوی به ایراد سخنرانی پیرامون مسائل گوناگون داخلی و خارجی پرداختند و از آنجا که تشریح و تبیین خط به خط سخنان ایشان که مسلما همه بر اساس یکسری مصالح و با داشتن پشتوانه سیاسی و استراتژیکی عنوان شده از جمله ضرورت های شرایط حساس سیاسی کشور می باشد لذا لازم است تا جای ممکن به بیانات معظم له پرداخته شود.

در همین رابطه به تحلیل جملات مهم از سخنرانی معظم له طی این دیدار می پردازیم.

شهری باستانی در دیاری آسمانی

دلیل اصلی اهمیت و معروفیت شهر قم وجود مرقد مطهر حضرت معصومه(س) دختر امام هفتم شیعیان حضرت امام موسی کاظم(ع) است. این موضوع را خیلی از جهانگردانی که به ایران و قم سفر کرده اند، اذعان دارند و حتی تعجب کرده و گفته اند احترام و بزرگداشتی که از حضرت فاطمه معصومه به عمل می آید، در اسلام به ندرت نسبت به زنی اعمال می شود. سیاحان و سفرنامه نویسان در کتاب های خود به طور مفصل درباره این بقعه و حرم قلم فرسایی کرده اند؛ از زمان ساخت گرفته تا سازنده و شکل این بقعه. در اینجا به نمونه هایی از این نوشته ها اشارتی خواهم داشت.

سفیر فرانسه در زمان محمدشاه قاجار درباره اهمیت این حرم می نویسد؛ «قم در حال حاضر هنوز یکی از شهرهای مهم ایران است. در حدود ۱۲هزار جمعیت دارد که همواره به سبب زائرانی که به اینجا می آیند تا تکالیف مذهبی شان را انجام دهند، افزایش می یابد. تقدس این شهر نه تنها برای ایرانیان بلکه برای مردم آسیای مرکزی که پیرو مذهب تشیع هستند آنقدر زیاد است که مردگان خود را به آنجا حمل می کنند و به خاک می سپارند. البته کسی حق ندارد مرده ها را در حرم آرامگاه حضرت فاطمه دفن کند. حتی به فتحعلی شاه نیز چنین امتیازی داده نشده است، به همین سبب حیاط مجزایی در کنار امامزاده ساخته شده و جسد فتحعلی شاه در آن به خاک سپرده شده است.» جیمز موریه نیز که در سفارت انگلیس کار می کرده است به اهمیت حرم مقدس قم پی برده و می گوید؛ «آرامگاه متبرک قم از بلندآوازه ترین آرامگاه های ایران به حساب می آید و بارها ایرانیان در هنگام پریشانی و گرفتاری به آن پناه برده و بست نشسته اند... با اینکه آرامگاه همه امامزاده ها پناهگاه و بست قلمداد می شود، برخی مقدس تر دانسته می شوند. بست نشستن تنها مانعی است که بر سر راه قدرت شاه ایران است و جز هنگام بست نشستن همه به یکباره در اختیار شاه ایران هستند.»

اوژن فلاندن فرانسوی که در سال ۱۸۴۰ میلادی به ایران سفر کرده و به قم نیز آمده است، می نویسد؛ «این شهر از نظر اینکه مدفن یکی از اولاد پیامبر یعنی حضرت معصومه است، نزد شیعیان و مردم ایران دارای اهمیت ویژه است... مقبره فاطمه که ایرانی ها معصومه می نامند در تمام مشرق احترامی بسزا دارد و مردم از اکناف به زیارتش می آیند، این فاطمه نوه علی(ع) است... تیمور لنگ نیز به برکت همین فاطمه است که به قم چندان لطمه یی وارد نکرده است و تنها دلبستگی اش غنائم و جواهراتی است که توده مقدسین در مرقد فاطمه گرد ساخته بودند.»

تاورنیه فرانسوی از بزرگ ترین جهانگردان قرن هفدهم میلادی درباره حرم حضرت معصومه(س) می نویسد؛ «مقبره سیده فاطمه نواده محمد(ص) در آخر مسجد واقع شده است. به طوری که میان دیوار و قبر، فقط یک آدم می تواند عبور کند. اطراف قبر ضریح بزرگی از نقره کشیده شده که شانزده پای مربع مساحت آن است. روشنایی چراغ های بسیار که از چراغ دان های طلا ونقره بی شمار نورافشانی می کنند، جلوه و تلالو غریبی به این مکان می دهد. در هر طرف مسجد نزدیک به تالار بزرگی است برای فقرا و اشخاصی که باید از مطبخ و خیرات سلطنتی غذا بخورند.» همچنین دیگر نویسندگان درباره گنبد حرم حضرت نیز مطالبی آورده اند از جمله اینکه؛ «آرامگاه حضرت فاطمه به سبب گنبد طلاکاری شده بلندی که داشت از دور نمایان بود، چسبیده به این گنبد یک نوع گلدسته یی بود که سقفی به سبک بام خانه های چینی داشت و در آنجا اذان گویان مردم را به اقامه نماز دعوت می کردند.» دیگری می گوید؛ «در زمان پیشروی به سوی قم گنبد زراندود فاطمه(س) را کمابیش از دهکده پاسنگون در پنج مایلی شهر از دور دیدیم. گفته شده در روزهای آفتابی، هنگامی که پرتو آفتاب یکراست می تابد، گنبد از کاروانسرای آبشور که در ۱۵مایلی شهر قرار دارد، دیده می شود... قم از سه جهت در خور ملاحظه است؛ روحانیون بسیار، گنبد زراندود فاطمه و ویرانه های آثار باستانی آن.»

محمدعلی خان مینابی که در سال ۱۳۰۹ قمری به قم سفر کرده است به طور دقیق درباره زمان ساخت این حرم این گونه می نویسد؛ «گنبد و بارگاه مقبره حضرت فاطمه را شاه طهماسب صفوی ساخته که در سال ۹۵۵ قمری به اتمام رسیده است. دروازه یی که رو به صحن قدیم باز می شود با دو گلدسته که در برابر گنبد است و گنبد مطهر را فتحعلی شاه طلاکاری کرده است. ضریح چوبین مرقد مطهر در زمان شاه صفی میرزاتقی اعتمادالدوله ساخته شده است و ضریح نقره را ناصرالدین شاه بنا کرده است. و درون گنبد را کیکاوس میرزا پسر فتحعلی شاه آیینه کاری کرده است.»

سیدمحمد ناظم زاده قمی

محقق و نویسنده حوزه علمیه قم، محقق مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، کارشناس علوم سیاسی

شبکه اینترنتی آفتاب

بهار

آقاجان

فردا که جمعه بیاید بهار  آغاز می شود

ما که بی تو بهار نداریم

سال 1393 با جمعه آغاز می شود و با جمعه پایان می پذیرد …
کاش سال 93  ،سال ظهور آقا امام زمان (عج) باشد…
اَللّهمَّ عَجِّل لِوَلیِّکَ الفَرَج…

يا مولا يا صاحب الزمان

آقا جان...مولا!

هفت سین سفره ی شما چیست؟

سوز دل؟
... 
سرمای غربت؟

سنگینی یک بغض؟

سیل اشک؟

سکوت ِ تلخ؟

سجاده و اشک؟

ساعتی که عقربه ندارد؟!

هفت سین ما که از قرار پر از سرور و سلامتی و ...است

اما...

نه!

باور کن...بدون تو هفت سین این دل جز سیل اشک،جز سوز دل...

اصلا بدون تو این دل سین ندارد...

همش بغض است و دلتنگی و آه و حسرت...

گوشه ای از مناقب کریمه اهل البیت در کلام رهبر معظم

بدون ترديد نقش حضرت‏ معصومه‏(س)در قم شدن قم و عظمت يافتن اين شهر عريق مذهبى تاريخى، يك نقش ما لا كلام فيه است. اين بانوى بزرگوار، اين دختر جوان تربيت شده دامان اهل بيت پيغمبر، با حركت خود در جمع ياران و اصحاب و دوستان ائمه (عليهم السلام) و عبور از شهرهاى مختلف و پاشيدن بذر معرفت و ولايت در طول مسير در ميان مردم و بعد رسيدن به اين منطقه و فرود آمدن در قم، موجب شده است كه اين شهر به‏عنوان پايگاه اصلى معارف اهل بيت (عليهم السلام) در آن دوره ظلمانى و تاريك حكومت جباران بدرخشد و پايگاهى بشود كه انوار علم و انوار معارف اهل بيت را به سراسر دنياى اسلام از شرق و غرب منتقل كند.
امروز هم مركز معرفتى دنياى اسلام، شهر قم است. امروز هم مثل همان دوران، قم قلب فعال و متحركى است كه مى تواند و می بايد خون معرفت و بصيرت و بيدارى و آگاهى را در سرتاسر پيكر امت اسلامى پمپاژ كند. در آن روز، اولين كتابهاى فقه و معارف شيعه و پيروان اهل بيت (عليهم السلام) از قم صادر شد. كتابهاى اساسى مورد اعتماد و اتكاى فقيهان و عالمان و محدثان در شهر قم به وسيله حوزه قم به وجود آمد.
بيانات در ديدار طلاب، فضلا و اساتيد حوزه علميه قم‏ ۲۹/ ۰۷/ ۱۳۸۹

سرچشمه جوشان علم

حضرت آيت الله خامنه اي حرم حضرت معصومه(س) در قم را سرچشمه جوشان علم دانستند كه بركات آن به همه دنيا و به ويژه جهان اسلام رسيده است.

در اين شهر عزيز، سه نقطه برجسته در ميان اين همه نقاط روشن، چشم را به خود جلب مي‏كند: اول، حرم مطهر و مضجع شريف حضرت فاطمه معصومه(س) است؛ آن بزرگواري كه اين سرچشمه‏ جوشان و خروشان نخستين بار از كنار مرقد او جوشيد و بركاتش به همه عالم و بخصوص به دنياي اسلام رسيد.

دوم، علم و فقاهت و حديث است كه اين شهر پرچم‏دار آن بوده است؛ حوزه علميه‏اي كه از هزار و دويست سال قبل تا امروز در اين شهر مقدس هميشه پابرجا و برپا بوده است.

علماي بزرگ، فقهاي بزرگ، فلاسفه‏ با ارزش، محدثان عالي‏مقام و مولفان عاليقدر از اين شهر برخاستند يا به اين شهر پناه آوردند و در زير پرتو مطهر پاره تن امامت و ولايت يعني حضرت معصومه(س) اقامت گزيدند.

نقطه سوم، برجستگي شما مردم مومن و شجاع و آگاه و زمان‏شناس اين شهر است. در اولي كه اين نهضت پا به عرصه‏ وجود گذاشت، مردم اين شهر بودند كه پاسخ گفتند و دست ياري به سوي امام(ره) دراز كردند.

من فراموش نمي‏كنم، در همين مسجد اعظم قم، در هنگامي كه تازه اولين هفته‏هاي مبارزه و نهضت عظيم روحانيت آغاز شده بود، مردم شهر قم از قشرهاي مختلف به محل درس امام(ره) بزرگوار ما آمدند، صدايشان را بلند كردند و گفتند ما از شما پشتيباني كرديم و پشتيباني مي‏كنيم؛ چرا اين كار پيش نمي‏رود؟ مساله انجمن هاي ايالتي و ولايتي بود. يعني از قدم اول، مردم قم امام(ره) را و مبارزه را تنها نگذاشتند.

آن روزي هم كه قلم هاي مزدور و خائن، به امام(ره) بزرگوار اهانت كردند، باز اين شهر بود؛ همين مردم بودند؛ همين جوانها بودند؛ همين مادران و خواهران و همسران بودند كه قيام كردند؛ همين جوانها بودند كه به خيابان ها آمدند؛ شهيد دادند، كتك خوردند و زير فشار قرار گرفتند؛ اما ايستادند.

مبارزه‏ مردم قم، مبارزه‏ ملت ايران را به دنبال داشت. حضور شما در خيابان‏هاي شهرتان، به مردم شهرهاي ديگر درس داد؛ راه را به آنها نشان داد؛ فهميدند بايد وارد ميدان شوند، بي‏تفاوتي را كنار بگذارند و كنار گذاشتند و اين توفان عظيم و اين كوره‏ آتشفشان شروع به فعاليت كرد و دنيا را تكان داد و ملت ايران را آزاد كرد.

بعد هم كه دفاع از نظام نوپاي اسلامي پيش آمد، باز شما مردم قم در صفوف مقدم بوديد. لشكر شما، جوان هاي شما، بسيجي‏هاي شما، خانواده‏هاي شما، مادرهاي شما، پدرهاي شما؛ اين‏ها بودند كه جوانمردانه و پر از گذشت، وارد ميدان شدند و توانستند سهم بسيار درخشاني را ايفا كنند.

* از بيانات رهبر انقلاب در اجتماع مردم قم‏ در ۱۴ مهر سال ۱۳۷۹

هجرت علما به قم

مدرسه فیضیه - قم

هجرت صدها دانشور دینی از سراسر کشور به قم نشانم دهنده ی این واقعیت است که فاطمه معصومه (س) محور مهم معنوی بوده و هست . هجرت شخصیت های بزرگی چون ملاصدرای شیرازی ، حاج عبدالکریم حائری یزدی ، آیت الله بروجردی ،حضرت امام خمینی و صدهاشخصیت تاثیر گذار در عرصه علم وسیاست و ...  بعد از آمدن به سرزمین قم و همجواری با کریمه اهل بیت (س) مضاعف بوده که نباید از آن غفلت کرد.

یادگار عصمت  ،ص 55-54-53 ، صفر فلاحی،  ناشر: نسیم ظهور، قم 1390

 

صدر المتالهین

به گفته ی بسیاری از بزرگان ، تشنگان علم و معرفت با استمداد از روح بلند و قدسی حضزت معصومه (س) در هر مقطعی توانسته اند به درجات عالی علمی و عرفانی دست یابند و حجاب های علمی را نیز کنار بزنند .

آیت الله مرعشی نجفی می فرمود: مرحوم صدر المتالهین ، در مدتی که در قم اقامت و تدریس می  کردند ، هر وقت مشکلی یا مطلبی برایشان مبهم می شد ، می آمد در حرم مطهر حضرت معصومه (س) و استمداد از آن بی بی مکرمه می نمود و همان جا مطلب برایش حل و  مشکل برایش آسان می شد .

  شناختنامه حضرت معصومه (س) و شهر قم ، ص165 ، علي اكبر زماني نژاد ، قم  ، انتشارات زائر  1384

 

مراکز علمی و فرهنگی قم

حاج میرزا محمد قمی در کتاب اربعین الحسینیه :

بلده شریفه قم از ایام قدیمه معدن علوم اهل بیت (ع) و مسکن این دودمان شرافت بنیان بوده و از بلاد متحدثه اسلامیه است و از اول مردم این بلد غیر تشیع طریقه ای از اسلام را نشناخته اند و رشته تبعیت احدی برگردن نینداخته اند و بر شخص متتبع خبیر بسی واضح است که اکثر اصول شیعه از علمای قم تدوین شده و به بذل جهد ایشان محفوظ مانده است. یکی از درهای بهشت از برای ایشان است که کنایه از باب ولایت اهلبیت باشد.شرح این جمله در کتاب تاریخ قم که از کتب معتبره و در عدد اصول احادیث محسوب و مسطور است .

فاطمه معصومه و تاریخ فرهنگ قم ، ص 32 ، على صدرايى ،ا نتشارات زائر، قم ، 1384

از آغاز سده چهارم و با انتقال حوزه علمیه به شهر قم مراکز علمی و فرهنگی در این شهر رونق چشمگیری یافت که نمونه بارز آن کتابخانه هاست . امروزه ده ها کتابخانه ی  عمومی و شخصی در این شهر مشغول فعالیت و خدمات علمی هستند. از جمله اقدامات اساسی این کتابخانه ها جمع آوری میراث علمی دانشمندان شیعی استکه از این نظر قم بعد از تهران دومین مرکز مهم این آثار محسوب می شود ، که آمار ذیل نشانگر این مطلب است .

نسخه های خطی موجود در کتاب خانه های عمومی قم :

1.    کتابخانه حضرت آیت الله مرعشی نجفی     34000

2.    کتابخانه حضرت آیت الله گلپایگانی          10000

3.    کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی         10000

4.    کتابخانه مسجد اعظم                          3500

5.    کتابخانه مدرسه فیضیه                       3000

6.      کتابخانه آستانه حضرت معصومه        2500

و...

فاطمه معصومه و تاریخ فرهنگ قم ص 191 ، على صدرايى ،ا نتشارات زائر، قم ، 1384

جايگاه علمي و معنوي حضرت فاطمه معصومه(س)

مقدمه

با ظهور و گسترش دين اسلام، رشد و بالندگي زنان در پرتو «قوانين الهي» آغاز گرديد . خداوند، ارزش وجودي زنان را بيان کرد و پيامبر اسلام با آزاد ساختن زنان از قيد و بندهاي جاهلي و سوق دادن آنان به سوي ارزش ها و کمالات انساني، شخصيت واقعي آنان را به جامعه بشري معرفي کرد. زنان بزرگوار خاندان عصمت و طهارت(ع) که در دامن ولايت و امامت بزرگ شده اند، همگي به ارزش هاي والاي انساني آراسته بوده و به عنوان نمونه هاي برجسته اخلاقي برگزيده شده اند.

بررسي زندگاني و سيره اين بانوان، بيانگر اين مطلب مهم است که «تقوا» و «عمل صالح» مهم ترين شروط براي رسيدن به مقامات عالي است و در اين راه، ميان زن و مرد فرقي نيست. بهترين راه براي رسيدن به «کمال»، الگو پذيري از کساني است که به مقام «قرب الهي» نايل آمده و از طريق اصلاح خود، به هدف نهايي رسيده باشند.

حضرت فاطمه معصومه(س) يکي از بانوان با فضيلت و والامقام خاندان پيامبر(ص) است که به مقامات بالاي علمي و معنوي رسيد و الگويي کامل براي تمام زنان است.

در اين پژوهش با سؤال اصلي «مهم ترين ويژگي هاي علمي و معنوي حضرت فاطمه معصومه(س) کدام اند؟» به بررسي دوران زندگاني آن حضرت پرداخته ، جايگاه علمي و معنوي اين بانوي گران قدر را بررسي مي کنيم.

ادامه نوشته

خواهر بهشت

دست مرا گرفت وبه دست قلم گذاشت

حسی که باز پای مرا درحرم گذاشت

حسی که اشکوار به چشمم قدم گذاشت

تا ((اشفعی لنا))به لبم دم به دم گذاشت

 

پس از کنار حجره ی پروین که رد شدم...

بی اختیار شعر سرودن بلد شدم

 

در این حرم که آمده ام پا به پای عشق

عاشق شدن دعای من است و دعای عشق

مادست خالی آمده ایم ای خدای عشق

اذن دخولمان بده محض رضای عشق

 

تا چشم کار می کند اینجا کرامت است

اینجا شفیعه هست پس این جا قیامت است

 

ما اشک می شویم که بارانمان کنی

ما درد میشویم که درمانمان کنی

مارا غریب و بی کس و بی خانمان کنی

تا شب نشین صحن شبستانمان کنی

 

یادش بخیر ماه مبارک‌ بهار تو

سی جزء عشق خوانده شده در کنار تو

 

خوش روییت نبود چنین رو نمی زدیم

نورت نبود با دل شب مو نمی زدیم

صحنت نبود دست به جارو نمی زدیم

بالا اگر نبودی  زانو نمی زدیم

 

ما با حضور لطف تو حاجت نداشتیم

ما بی حضور لطف تو بهجت نداشتیم

 

بال فرشته است و قدم های مردم است

در حوض صحن آینه اش آسمان گم است

دیگر نگرد مادرمان در همین قم است

((اینجا که آب هست چه جای تیمم است؟))

 

گفتند باز می شود از قم در بهشت

مارا ببر بهشت تو  ای خواهر بهشت

 

آهو شدیم در دل صیادمان ببر

پروازمان بده به گهر شادمان ببر

یک لحظه سمت پنجره فولادمان ببر

خواهر بهشت

اي كاش ضمانت دلم را بكني

مگذار مرا در این هیاهو ٰ بانو

تنها و غریب و سر به زانو ٰ بانو

ای کاش ضمانت دلم را بکنی

تکرار قشنگ بچه آهوٰ  بانو

برکات ورود حضرت معصومه (علیهاالسلام) به شهر قم

ورود حضرت معصومه (علیهاالسلام) به شهر قم و دفن پیکر مطهر آن بانوی بزرگ در این شهر آثار و برکات فراوانی را به همراه داشته است. از لحظه ورود نبیره رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به قم پیوسته این شهر از جهات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، عمرانی و اقتصادی رو به رشد و پیشرفت نهاده است. تأثیر این واقعه تاریخی را می توان با مطالعه زوایای تاریخی این شهر به دست آورد. برکات این بانوی مجلله در شهر قم آنگاه به اوج خود می رسد که بدانیم تأثیر وجود آن حضرت در تحولات تاریخی، فرهنگی، مذهبی و اجتماعی نه تنها در محدوده یک شهر بلکه گاهی در کل کشور ایران بوده و یا دست کم وقایع و حوادث کشور ایران به نوعی مرتبط با شهر قم می باشد.

برکات حضرت معصومه (علیهاالسلام) در شهر قم و تأثیر این شهر بر کل ایران آن چنان مهم بوده و هست که سال ها دل و دیده میلیون ها زائر و مجاور و جهانگرد را به خود مشغول داشته است. این تأثیر نه تنها برای زائران مشتاقی که از راه های دور به عشق زیارت مرقد مطهر این دخت عصمت و یادگار امام موسی کاظم (علیه السلام) با ارادت خالصانه به آن مکان مقدس می شتابند ملموس است بلکه حتی برای کسانی که با انگیزه های غیر مذهبی وارد این مکان شده اند و یا از این دیار عبور کرده اند پر جاذبه و شگفت انگیز بوده است.

بعد از ورود حضرت معصومه (علیهاالسلام) به قم و دفن پیکر مطهر آن حضرت در این سرزمین، علویان و سادات بیشتری به این شهر روی آوردند؛ توجه شیعیان به این نقطه فزونی یافت و علما و مشاهیر شیعه در طول تاریخ به این مکان مقدس توجه نشان دادند؛ مهاجرت به این شهر زیاد شد و موقعیت مذهبی قم تثبیت و استحکام تاریخی یافت.

قم با این ویژگی ها در میان شهرهای شیعه نشین از شهرت جهانی برخوردار شد و یکی از شهرهای مهم جهان اسلام به شمار آمده و از مراکز مهم فرهنگی و فقهی شیعه گردید و از همه مهم تر به عنوان هسته مرکزی و پایگاه اصلی بزرگترین و با شکوه ترین انقلاب در تاریخ جهان گردید.

در این جا به فهرست برخی از نتایج ورود حضرت معصومه (علیهاالسلام) به شهر قم می پردازیم:

ادامه نوشته

يا فاطمه اشفعي لنا في الجنه